Ugoda jako narzędzie rozwiązywania sporów
Ugoda sądowa to szczególna forma porozumienia między stronami postępowania, której podstawą prawną jest art. 917 Kodeksu cywilnego. Jej istota polega na wzajemnych ustępstwach stron, które pozwalają zakończyć istniejący konflikt. Ugoda ma charakter mieszany – z jednej strony jest umową cywilnoprawną, z drugiej wywołuje skutki procesowe, gdyż eliminuje konieczność wydania przez sąd rozstrzygnięcia co do meritum sporu.
Weryfikacja treści ugody przez sąd
Choć ugoda jest czynnością opartą na woli stron, to sąd zawsze dokonuje jej kontroli. Analizuje, czy nie narusza ona przepisów prawa, zasad współżycia społecznego oraz czy nie zmierza do obejścia prawa (art. 223 § 2 w zw. z art. 203 § 4 k.p.c.).
Moment zawarcia ugody a skutki procesowe
Zawarcie ugody sądowej jest dopuszczalne na praktycznie każdym etapie procesu cywilnego – od pierwszej instancji aż po postępowanie kasacyjne. Jej konsekwencje różnią się jednak w zależności od stadium sprawy:
- w pierwszej instancji prowadzi do umorzenia postępowania,
- w drugiej instancji – do uchylenia zaskarżonego wyroku i umorzenia sprawy,
- na etapie skargi kasacyjnej – do umorzenia tylko tego postępowania, przy pozostawieniu w mocy wyroku sądu apelacyjnego.
Ugodę można także zawrzeć po uprawomocnieniu się orzeczenia, przy czym w tym przypadku może okazać się konieczne wytoczenie powództwa przeciwegzekucyjnego, jeśli na podstawie tytułu wykonawczego została wszczęta egzekucja.
Nowa możliwość od 10 września 2025 r. – ugoda na rozprawie online
Wątpliwości, które dotąd pojawiały się w praktyce dotyczącej zawierania ugód w trybie zdalnym, zostały jednoznacznie rozstrzygnięte przez ustawodawcę. Od 10 września 2025 r. przepisy k.p.c. przewidują wprost możliwość zawierania ugód także w ramach rozpraw przeprowadzanych online. To istotna zmiana dla przedsiębiorców – pozwala bowiem zakończyć spór w sposób szybki i mniej kosztowny, bez konieczności fizycznej obecności w sądzie.
Korzyści z zawarcia ugody
Ugoda sądowa niesie ze sobą liczne zalety, które mogą mieć kluczowe znaczenie w obrocie gospodarczym:
- Elastyczność rozwiązań – strony mogą ukształtować jej treść w sposób odpowiadający ich realnym interesom, w granicach prawa i zasad współżycia społecznego.
- Oszczędność czasu – postępowanie kończy się szybciej niż w przypadku wyroku po kilku instancjach.
- Zmniejszenie kosztów – strony unikają dalszych wydatków procesowych i kosztów zastępstwa prawnego.
- Zachowanie relacji biznesowych – polubowne zakończenie sporu ułatwia dalszą współpracę.
- Skuteczność egzekucyjna – ugoda zatwierdzona przez sąd stanowi tytuł egzekucyjny (art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.).
Podsumowanie
Ugoda sądowa to efektywne narzędzie, które warto uwzględnić w strategii prowadzenia przedsiębiorstwa. Daje możliwość zakończenia sporu w sposób szybki, elastyczny i tańszy niż wieloletnie postępowanie. Nowelizacja przepisów obowiązująca od 10 września 2025 r. dodatkowo otwiera drogę do zawierania ugód w ramach rozpraw zdalnych, co stanowi istotne udogodnienie dla biznesu.